ŞEHİR ZİHNİYETİN VESİKASIDIR: AKÇAKOCA’DA TUTUCULUĞUN İFLASI

Şehirler, yönetenlerin sahip olduğu medeniyet tasavvurunun sokağa yansımış biçimleridir.

Akçakoca’da 2014-2019 yılları arasında Belediye Başkanı Cüneyt Yemenici döneminde şekillenen ve beton yığınları arasında şehrin merkezinde nefes alınabilecek son açık alanı AVM-konut projesine kurban eden süreç, bu medeniyet tasavvurundaki kırılmanın somut bir tezahürüdür.

Bu süreçteki en büyük yanılsama, projenin arkasındaki iradenin "muhafazakâr" olduğu iddiasıdır.

Oysa benim açımdan muhafazakârlık ile tutuculuk tamamen ayrı kulvarlardadır.

Muhafazakâr; fikrî bir bilinçle şehrin tarihini, doğal karakterini ve ekolojik dengesini niçin koruması gerektiğini bilendir.

Tutuculuk ise fikrî bir yetersizlikle, neyi koruyacağını bilemeden sadece güce ve statükoya yapışmaktır.

Kendisini muhafazakâr olarak tanımlayan Cüneyt Yemenici’nin şehircilik anlayışına, gerçek muhafazakâr camianın bilge mimarı olan Turgut Cansever’in ortaya koyduğu Tevhid inancı ve mimari felsefesiyle baktığımızda, uygulanan yaklaşımın bu bütüncül anlayışla hiçbir şekilde bağdaşmadığı açıkça görülmektedir.

Turgut Cansever, İslam mimarisinin felsefi temelini Tevhid, yani bütünlük ve ahenk anlayışına bağlar.

Cansever'e göre kâinattaki her varlık; ağaç, toprak, deniz ve insan, birbiriyle uyum içinde olan bir bütünün parçalarıdır. Doğa, sömürülecek bir arsa değil, korunması gereken bir emanettir.

Bilge mimar, insanı kâinatın yegâne hâkimi sayarak hakikati sadece maddi boyuta indirgeyen pozitivist ve onun doğurduğu tek yönlü rasyonalist şehircilik anlayışını ömrü boyunca eleştirmiştir.

İşte Akçakoca’daki AVM projesi, tam da Cansever’in karşı durduğu bu parçalayıcı bakış açısıyla şekillenmiştir.

Cüneyt Yemenici yönetiminin şehircilik tercihleri, aynı fikrî yetersizlik nedeniyle beton yığınları arasında şehrin merkezindeki nefes alınabilecek son organik açık alanı bütünden koparmış, oraya yalnızca üzerine beton dökülecek ticari bir nesne olarak yaklaşmıştır.

Ortaya konulan bu anlayış, doğal dengeyi korumak yerine, insanı tabiatın hâkimi olarak gören modern insan merkezli yaklaşımın tutucu bir söylem içinde yeniden üretilmesidir.

Neyi koruyacağını bilemeyen tutucu şehircilik anlayışı, şehrin özgün kimliğini inşa etmek yerine, merkezi ve standartlaşmış beton üretim anlayışını temsil eden TOKİ’ye teslim olmayı seçmiştir.

Turgut Cansever, Osmanlı-Türk mimarisinin insan ölçeğini, komşuluk hukukunu ve mahalle kültürünü savunurken; Cüneyt Yemenici döneminde Akçakoca’nın merkezine bir tüketim alanı ve dikey beton yığını enjekte edilmiştir.

Bugün projenin 2018'den bu yana geçen sekiz yıl boyunca bir mezbelelik olarak durması, TOKİ’nin zarar edeceği gerekçesiyle ihaleye çıkmaması ve kamunun her ay hak sahiplerine kira ödemek zorunda kalması, işte bu fikrî yetersizlikle şekillenen tutucu anlayışın pratik iflasıdır.

Cansever’in ifadesiyle, şehrin estetik değerlerini silip yok etmek, gelecek nesillere karşı işlenmiş bir suçtur.

Akçakoca Belediyesi’nin bugün içine düştüğü çıkmazdan kurtulmak için yeni formüller araması, geçmişte Cüneyt Yemenici yönetimi tarafından tercih edilen şehircilik anlayışının sürdürülemez olduğunun gecikmiş bir kabulüdür.

Ancak yeni çözüm, geçmişteki ranta odaklı tutucu vizyonu tamamlamak olmamalıdır.

Akçakoca’nın kurtuluşu; Cansever’in işaret ettiği bütüncül ekolojik dengeye sahip çıkmak, mahalli şartları, coğrafi yapıyı ve bölgenin doğal özelliklerini gözeterek bu alanı bütünüyle büyük bir şehir parkı hâline getirip gelecek nesillere miras bırakmaktır.

Asıl mesele yalnızca başarısız olmuş bir AVM projesi değildir.

Asıl mesele, Cüneyt Yemenici döneminde şehre hangi medeniyet tasavvuruyla bakıldığıdır.

Çünkü şehirler, onları yönetenlerin zihniyetinin somut birer vesikasıdır.

Şehrin dokusu ve doğası bozulduğunda, bozulan yalnızca anlık bir manzara değil; o tutucu zihniyetin gelecek nesillerin yaşam alanına koyduğu kalıcı ipotektir.