BATUM ve HAVALİSİNDEN GERÇEKLEŞEN GÖÇLERİN KISA SİYASİ TARİHİ

1829 Osmanlı Rus Savaşı Edirne Antlaşması(14 Eylül 1829) ile son bulur.

İslam Ansiklopedisinin Edirne Antlaşması maddesinde savaşın ve antlaşmanın özetini veren şu yorum dikkat çekicidir.

“ Edirne Antlaşması, Rus ilerleyişini önleyemeyen Osmanlı İmparatorluğu’nun diplomaside de başarı elde edemeyerek galibin dikte ettiği şartları kabul etmek zorunda kaldığını göstermektedir.”

Bu savaşın sonunda Rusya Kafkasları ve Gürcistan’ı topraklarına katmış Batum Osmanlı İmparatorluğunun Rusya ile sınır eyaleti haline gelmiştir.

1856 yılında Kırım Harbi sonrası toplanan Paris Barış konferansında Babıali Britanya’nın Kafkasya’nın tekrar Osmanlı İmparatorluğuna katılması önerisini reddeder.

Hatta Babıali Batum eyaletinin Kafkasya’dan gerçekleşecek göçler sayesinde artacak nüfus ile korunmasını düşünür.

1872 tarihinde Dağıstan’dan Batum’a 140.000 muhacir getirilmesi planlanır ancak Rusya bu muhacirlerin sınır bölgesine yani Batum’a yerleştirilmesine karşı çıktığı için bu plan hayata geçirilemez.

93 Harbi olarak da bilinen 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı Osmanlı İmparatorluğu adına felaketle sonuçlanır ve 13 Temmuz 1978’de imzalanan Berlin Antlaşması ile Batum(Kars ve Ardahan ile birlikte) savaş tazminatı olarak Rusya’ya bırakılır.

Batum 93 Harbi sırasında Rusya tarafından işgal edilmemiştir.

Batum ve havalisi Babıali için Rusya’ya karşı tahkim edilmesi gereken bir bölge olmaktan çıkarak göç vermesi gereken bir bölge olmuştur.

Osmanlı Ordusunun 7 Eylül 1878 tarihinde Batum’u boşaltmaya başlayınca göç de başlar.

Babıali göçü teşvik etmek için 6 yıl boyunca göç edenlere askerlikten ve her türlü vergiden muafiyet tanır.

Bölgede görevli Osmanlı din görevlileri de halkı göçe teşvik eder.

Acara, Mahaççil, Macahel, Livane, Gönye, Çürüksü ve Batum ahalisinden 70.000 kişi göç etmek için Babıali’ye başvurur.

27 Ocak 1879 tarihinde imzalanan İstanbul Antlaşması ile 3 Şubat 1879 ve 3 Şubat 1882 tarihleri arasında bölgede yaşayanlar mallarını satıp Osmanlı’ya göç edebileceklerdir.

1881 kuraklığından dolayı bu süre 1884’e kadar uzatılır.

1909’a kadar Rusya bireysel göçlere göz yumar. Diplomatik talepler sonrasında oluşan göçlere de izin verir.1909’dan sonraki göçleri de daha da zorlaştırır.

Göçmenler umumiyetle Trabzon ve Samsun’a gemilerle taşındıktan sonra iskân yerlerine dağıtılmıştır.

Hamiş: Bu yazıda Fuat Dündar’ın Hicret, Dün ü Devlet-Osmanlı Göç Politikası(1856-1908) kitabının 274, 275, 276 ve 277. Sahifelerindeki bilgilerden ve İslam Ansiklopedisinin ilgili maddelerinden faydalanılmıştır.