250 YIL ÖNCE EREĞLİ’DEN FINDIK İHRACATI

 Claude-Charles De Peyssonnel Fransız diplomat, seyyah ve tüccar. 1748 ve 1782 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğunda görev yaptıktan sonra anılarını yazdı.

Bu anılarda Akçakoca’nın fındık üretimi tarihi ile bilenen ezberleri değiştirecek çok mühim bir detay var.

“Bartın’ın Dışsatımı” başlığının altında Ereğli ve çevresi de anlatılıyor.

Ereğli’den ihraç edilen malları sayarken fındığı da sayıyor hem de miktarı ve fiyatı ile birlikte.

Yirmi tekne yükü fındık, kilesi 10 ilâ 11 para.

Aklımıza ilk gelen soru bir tekne yükünün günümüz ölçülerine göre ne kadar tutacağı oluyor ister istemez.

Seyyahımızın bilahare Akçaşehir ile verdiği bilgilerde bir mavnanın taşıma kapasitesinin 10-15 ton olduğunu hesap edebiliyoruz.

Geminin mavnadan farkı ise uluslararası sularda da taşımacılık yapabiliyor olmasıdır. Dolayısıyla da taşıma kapasiteleri mavnalardan büyük olacaktır.

Gemi yükünün mavnanın iki misli olduğunu var sayarsak yirmi gemi yükü en az 500 ton fındık olmalıdır. Gemiler büyükse de daha fazla elbette ki.

“Kile” bugün hala Anadolu’da kullanılan bir ölçü birimidir ve 19 litrelik 2 adet yağ tenekesine tekabül eder. Yani 18-20 kg civarı.

Yuvarlak hesap 250 sene önce bir kg fındığın Ereğli’de “yarım para” ettiğini söyleyebiliriz.

“1 para” dan kasıt nedir onu anlamak maalesef pek mümkün değil, ancak seyyahımız ihraç edilen elmalar ile alakalı bilgi verirken bir ipucu da veriyor.

Otuz tekne yükü elma, okkası 4 ilâ 5 gümüş para.

Bu bilgiden kıyaslama yapacak olursak “1 para” “gümüş para”ya kıyasla çok daha değerli. “1 para” altın para olmalıdır.

**

Bu bilgi Batı Karadeniz’de fındık tarımının çok eskiden beri yapıldığı bilgisini de pekiştiriyor.

M.Ö 431-354 yılları arasında yaşamış olan Ksephophon’a göre Ereğli’de tarımı yapılan fındığın 1750’li yıllarda da yani 2000 yıldan fazla bir zaman sonra da devam ettiğini öğrenmiş oluyoruz.

Claude_Charles De Peyssonel’in Akçaşehir ile alakalı verdiği bilgilerde ise Akçaşehir’den fındık ihraç edildiğine dair bir bilgi ise yok.

Akçakoca’da fındık tarımı Doğu Karadeniz bölgesinden gelen fındık fidanları sayesinde başlamış olabilir ancak bu yaklaşık 2500 yıldır Ereğli’de fındık yetiştirilmiş olduğu gerçeğini değiştirmez.

**

Hamiş 1: Gezinin tam tarihini net olarak çıkarılmıyor hatırattan. Sadun Duran dostumuz bu gezinin 1750-1762 yılları arasında olması gerektiğini kaynaklara bakarak teyit etti.

Hamiş 2:Mavnaların taşıma kapasitesi ile alakalı olarak bir hata yapmışım. 1-,1,15 ton olarak yaptığım tahmin yanlıştır. Doğrusu 10-15 ton olmalıdır. Dolayısı ile 50 ton olarak tahmin ettiğim fındık ihracatı 500 ton olmalıdır. Sehven yaptığım bu hatayı düzelttim.