AKÇAŞEHİR’DE HALVETİLİK BASKIN TARİKAT MIYDI?

 Nakşibendi tarikatı Osmanlı Devleti tarafından Yeniçeri Ocağının yok edilmesinden sonra desteklendiği konuya ilgi duyanların malumudur.

Peki, Akçaşehir’de Nakşiliğin devlet tarafından desteklenmesinden önce hangi tarikat daha baskındı.?

Yeniçerilerin idari görevlere atanmış olmasından dolayı Bektaşiliğin Nakşibendiliğin desteklenmesinden önce var olduğunu makul bir fikir yürütmedir.

Bektaşilik var olduğunu söylerken tüm ahali üzerinde etkili olduğunu söylemek de pek mümkün değil.

Yani başka tarikatlarda olması gerekir.

Bu tarikatların izini ise dergâhların ve şeyhlerin izini sürerek bulabilmek mümkün.

Akçaşehir’de bir dergah ya da bir şeyhin varlığını gösterecek bir türbe ise yok.

O zaman en yakınımızdaki dergah ve şeyh türbelerinin izini sürmemiz gerekir.

“Şaban-ı Veli'nin İstanbul'dan birlikte geldiği arkadaşlarından Muslihiddin Efendi de Hayreddin Tokadi'ye intisap etmiştir. Hayreddin Tokadi'nin hilafet vererek memleketi Düzce Karaköy'e gönderdiği Muslihiddin Efendi'ye Şaban-ı Veli de yoldaşlık etmiştir.”

Bu bilgi Ankara Halveti Şabani Dervişler grubu facebook sayfasından alınma.

Bu bilgiye göre Akçaşehir’e en yakın dergah Düzce’de.

Muslihiddin Efendi’nin arkadaşı Şaban-ı Veli’nin doğum tarihi 1481 olarak verilmekte, Muslihiddin Efendinin Şaban-ı Veli ile aynı yaşlarda olduğunu varsayarak irşad faaliyetlerine 16. Yüzyıl ilk yarısında başladığını varsayabiliriz.

Bu bilgi 17. Yüzyılın ilk yarasında kurulan Keramettin Divanın kurulduğu zamanlarda Halvetiliğin baskın olduğunu düşünmemiz için yeterli bir bilgi gibi durmaktadır.

Akçaşehir’e en yakın ikinci dergah ise Ereğli Aktaş tepesindeki Cündi dergahıdır. 250 yıl kadar varlığını sürdüren bu bu dergahın Konrapalı Muslihiddin Efendi’nin yol arkadaşı Şaban- Veli’nın Halvetiliğin bir kolu olan Şabaniyye dergahı olduğu kesin bir veri olarak kabul edilmektedir.

Akçaşehir’e en yakın diğer dergahlar içerisinde üç merkez daha dikkat çekiyor, Bolu, Mudurnu ve Göynük.

Bolu’da en bilenen şeyh ise yine bir Halveti Şeyhi olan Hayrrettin Tokadi’dir. Hayrettin Tokadi, Konrapalı Muslihiddin ve Şaban-ı Veli’nin de şeyhidir.

İslam Ansiklopedisinin Hayrettin Tokadi maddesinde, irşad faaliyetlerini Bolu ve Düzce’de devam ettiğinin bilgisi var, bu bilgide Akçaşehir’de Halvetiliğin olduğuna dair güçlü bir emaredir.

Mudurnu’da ilk mühim mutasavvıf ise Mudurnulu Davut El-Halveti’dir. Adında anlaşılacağı gibi o da bir Halveti şeyhidir. Mehmed Tului Efendi, Abdullah Rüşdi Efendi, Halil Rahmi Mudurnunulu olan Halveti şeyhleridir.

Mudurnu Halvetiliğin dışında başka bir tarkatın, Kadiriliğin varlığı ile de dikkat çekiyor. Mudurnu’da ki Kadiri tarikatının önde gelen simasi ise Abrrahim Tirsi Hazretleri. Mamafih Mudurnu’da ki Kadiriliğin etkinlik sahası olarak daha çok İznik ve Bursa çevreleri gözüküyor.

Göynük ise Melami-Bayrami ekolu öne çıkıyor. Akşemseddin ve Ömer Sikkini Dede öne çıkan şahsiyetler. Ölümü 1867 olan Himmet Efendi aracığıyla Akşemddin tarafından kurulan Şemsiyye-Bayramiye kolu ile Melami-Bayramiyye’nin davet etiğine dair kayıtlar da mevcut.

Bu bilgilerin ışığında Akçaşehir’de Halvetilik, Kadirilik ve Melami-Bayramiliğin var olduğunu düşünebiliriz.

Ancak Mudurnu merkezli Kadiriliğin etkinlik sahasının İznik ve Bursa tarafları olduğu bilgisinden olduğu hareketle Kadiriliğin Akçakoca’da etkin olduğunu söylemek pek mümkün gözükmüyor.

Melami-Bayramiliğin Şemsiyye kolunun varlığını sürdürmekte zorluk çektiğinin altının çizilmesi bizi Akçaşehir’de Halvetiliğin baskın tarikat olabileceği çıkarımına götürüyor.

Halvetiliğin izleri bugün hala devam ediyor olabilir mi?

Benim fark edebildiğim tek iz bazı hemşerilerimizce kandil günlerinde Halvetiliğin bölgemizde en büyük zatı olan Hayreddin Tokadi’nin türbesinin ziyaret edilmesidir. Tabii ki bu ziyaret sadece kendisin bir veli olarak değerlendirilmesinden de kaynaklı olabilir. Belki de sebebi unutulmuş bir ritüel kaynaklıdır.

Hamiş: Bu yazı birçok eksiklik ve yanlışlık ihtiva ediyor olabilir. Yapılacak yorumların gerçeği bulmak adına büyük katkısı olacağını umuyorum